Ngành du lịch chậm chuyển hướng thị trường

Xu hướng du khách chọn các điểm đến gần là một điểm sáng trong bối cảnh ngành công nghiệp không khói đang ảm đạm. Việt Nam có lợi thế trước xu hướng này nhờ nằm ở vị trí trung tâm Đông Nam Á và tình hình an ninh khá tốt. Tuy nhiên chủ trương chuyển hướng thu hút du khách từ các nước láng giềng của Tổng cục Du lịch từ cách đây hơn nửa năm vẫn chưa thực hiện được bao nhiêu.

Hoạt động xúc tiến du lịch yếu

Giữa năm 2008, Tổng cục Du lịch tuyên bố một trong những biện pháp để vượt qua khó khăn là sẽ chuyển hướng thị trường sang các nước trong khối ASEAN, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và được các doanh nghiệp tán thành. Tuy nhiên, từ đó đến nay vẫn chưa thấy kế hoạch nào để biến chủ trương ấy thành hành động cụ thể.

Trong sáu tháng cuối năm 2008, lượng khách từ một số thị trường gần đến Việt Nam giảm sút nghiêm trọng so với cùng kỳ 2007: khách Đài Loan giảm 14,4%, khách Thái Lan giảm 24,7%, khách Nhật Bản và Hàn Quốc giảm khoảng 5%. Năm 2007, khách Malaysia đến nước ta tăng 38%, năm 2008 chỉ tăng 13,4%. Sau khi xảy ra biểu tình tại sân bay Thái Lan, vào dịp Tết, lượng du khách Trung Quốc vào Việt Nam đã tăng đến 30%, nhưng nay đã giảm 20 đến 25% so với cùng kỳ năm ngoái.

Muốn chuyển hướng thị trường có rất nhiều việc phải làm, từ thu thập, phân tích thông tin, nghiên cứu khách hàng, tìm đối tác đến tổ chức quảng bá, tiếp thị... nên hầu hết các doanh nghiệp không đủ khả năng tự thực hiện. Từng công ty du lịch cũng khó tự thiết lập được quan hệ với các công ty du lịch lớn tại thị trường mới nếu không có sự hỗ trợ từ cơ quan đại diện của nhà nước.

Ở nhiều nước có nền du lịch phát triển, bộ phận xúc tiến của tổng cục hoặc hiệp hội du lịch giữ vai trò hỗ trợ đắc lực cho doanh nghiệp trong việc mở rộng thị trường bằng cách cung cấp thông tin, tư vấn, tổ chức khảo sát xây dựng sản phẩm tại thị trường mới, tạo điều kiện cho doanh nghiệp mở rộng quan hệ bằng các hoạt động tổ chức và tham gia các sự kiện, triển lãm, hội chợ, hội thảo du lịch trong nước và quốc tế.

Chẳng hạn, theo tờ TTG (tạp chí Du lịch Đông Nam Á), một trong những kế hoạch của Malaysia và Singapore năm nay là nỗ lực thu hút du khách Iran. Sau khi thu thập thông tin, nghiên cứu thị trường, tạo điều kiện gặp gỡ giữa doanh nghiệp du lịch trong nước với các đối tác, Malaysia trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới miễn visa cho du khách Iran và đang tích cực quảng bá hai điểm đến mới nhắm vào thị hiếu của đối tượng khách này với mức giá rất hấp dẫn. Singapore cũng đã công bố chương trình giảm giá phòng 40% trong tháng người Iran đi du lịch nhiều nhất.

Còn ở Việt Nam, bộ phận xúc tiến của ngành du lịch với kinh phí và nhân sự ít ỏi đã không thể làm tốt được vai trò của mình. Hiện Tổng cục Du lịch Việt Nam chưa có văn phòng đại diện ở bất cứ nước nào trên thế giới (trong khi Thái Lan có hơn 20 văn phòng du lịch trên khắp thế giới, Malaysia có cả văn phòng đại diện ở TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội) nên mạng lưới thông tin của ngành rất yếu, không cung cấp được thông tin cho những ai muốn đến Việt Nam, cũng như không thể thu thập, nghiên cứu thông tin tại các thị trường trọng điểm.

Đã vậy, Tổng cục Du lịch cũng không đưa được chuyên viên sang thị trường nào để làm công việc nghiên cứu, xúc tiến như Malaysia và Thái Lan đã làm với Việt Nam. Đó là chưa kể việc tiếp cận thị trường mới còn cần phải thuê những công ty tư vấn marketing, quảng cáo thiết kế chuyên nghiệp, mà chi phí cho những dịch vụ này luôn nằm ngoài định mức của ngân sách dành cho xúc tiến du lịch.

Chậm giảm giá, chậm quảng bá

Trong khi các nước trong khu vực ngay từ quý III/2008 đã quảng bá rầm rộ trên các phương tiện truyền thông quốc tế về các chương trình khuyến mãi đến hết năm 2009 thì cho đến giờ, chương trình “Ấn tượng Việt Nam” vẫn chưa hoàn tất. Hiện nay, giá khách sạn cao cấp tại Việt Nam vẫn cao hơn tại Malaysia, Thái Lan, Indonesia khoảng 10%, chưa kể sắp tới giá điện tăng sẽ góp phần làm giá phòng tăng. Ngoài ra, tour đến Việt Nam vẫn tính bằng USD, mà một năm qua, các đồng tiền của Indonesia, Thái Lan, Philippines, Úc đều bị mất giá so với USD nhiều hơn Việt Nam nên tỷ giá cũng là một nguyên nhân khác góp phần làm giá tour Việt Nam giảm sức cạnh tranh.

Bên cạnh đó, việc quảng bá cho chương trình “Ấn tượng Việt Nam” hiện nay chủ yếu là do hàng không và các doanh nghiệp tự làm lấy chứ không có một kế hoạch tổng thể. Nhớ lại, từ tháng 7/2008, trước dấu hiệu khách du lịch giảm sút, Chính phủ đã cấp ngay 30 tỉ đồng để tăng cường các chương trình quảng bá. Thế nhưng, đến giờ số tiền đó vẫn chưa giải ngân được! Khó mong có sự đột phá về quảng bá du lịch trong năm nay nếu cách làm việc chậm chạp đó chưa được cải thiện.

Nhìn sang Thái Lan, vừa kết thúc chương trình “Thailand sorry”, ngành du lịch nước bạn đã có ngay chương trình khuyến mãi giá tour và mua sắm chi tiết cho suốt năm 2009, đi cùng là ngân sách gần 30 triệu USD để đẩy mạnh quảng bá tại 20 thị trường trọng điểm. Tổng cục Du lịch Singapore cũng đã có 60 triệu USD cùng kế hoạch cụ thể cho hoạt động quảng bá trong năm nay. Còn Malaysia sau khi đạt được những thành công đáng kể trong việc thu hút khách gần đã lên kế hoạch tập trung vào những thị trường xa hơn.

Mặt khác, việc đơn giản hóa thủ tục hoặc miễn visa đến Việt Nam cho du khách từ các thị trường trọng điểm vẫn giậm chân tại chỗ. Trong khi các nước láng giềng đều đã có những chính sách nới lỏng thủ tục visa, điển hình là Chính phủ Thái Lan vừa đồng ý miễn thị thực cho công dân của 62 quốc gia trong khoảng thời gian từ tháng 3 đến tháng 6 năm nay. Một phần nhờ có chính sách visa thoáng mà chỉ hơn hai tháng sau những bất ổn chính trị, Bangkok đã giành lại vị trí “điểm trung chuyển lớn nhất Đông Nam Á”.

Trong một cuộc họp ở Diễn đàn du lịch ASEAN (ATF) vừa rồi, một chuyên gia người Úc đã nhận xét thủ tục visa là một trong những yếu tố làm du khách ngại đến Việt Nam. Chẳng hạn, trong khi hầu hết các nước Đông Nam Á đều miễn thị thực cho du khách Úc thì Việt Nam vẫn tính phí visa khoảng 65 USD và thường đòi du khách phải trả bằng tiền mặt!

Năm 2008 mức tăng du khách của Việt Nam chỉ đạt 0,6%. So sánh với Singapore đạt 4,8%, Malaysia và Indonesia đạt hơn 13%, Campuchia cũng được 6%, có thể thấy sự thụ động, phản ứng chậm chạp trước thử thách làm ngành du lịch Việt Nam đang ngày càng tụt hạng so với các nước xung quanh.

Số liệu: Tổng cục Du lịch Việt Nam, Singapore, Thái Lan, Malaysia. Tạp chí TTG

Theo CẨM TÚ (Doanh nhân Sài Gòn Cuối tuần)